Κάθε ποτήρι μπίρας έχει μια διαδρομή που ξεκινά πολύ πριν από τη στιγμή που θα φτάσει στο τραπέζι μας. Ξεκινά από τη γη, από τη σωστή επιλογή του σπόρου, από τη σπορά και τη φροντίδα της καλλιέργειας. Πίσω από το τελικό προϊόν βρίσκονται άνθρωποι, χωράφια, γνώσεις και μια ολόκληρη παραγωγική αλυσίδα που, στην περίπτωση του ελληνικού κριθαριού, αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Ο Οκτώβριος είναι άλλωστε ο μήνας που αυτή η διαδρομή ξεκινά ξανά. Η νέα καλλιεργητική περίοδος βρίσκεται μπροστά, ενώ την ίδια στιγμή ο μήνας είναι συνδεδεμένος και με την μπίρα, δημιουργώντας μια καλή αφορμή για να κοιτάξει κανείς λίγο πιο πίσω από το προϊόν και να αναζητήσει την ιστορία της πρώτης ύλης του.
Μια ιστορία που για την Αθηναϊκή Ζυθοποιία ξεκινά συστηματικά από το 2008, όταν δημιουργήθηκε το Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού. Σήμερα, περισσότεροι από2.000 παραγωγοί σε 19 νομούς συμμετέχουν σε αυτό, σε ένα μοντέλο που έχει ως στόχο την κάλυψη των αναγκών της εταιρείας για την παραγωγή μπίρας με 100% ελληνικό κριθάρι.
Όμως η συμβολαιακή καλλιέργεια δεν αφορά μόνο το από πού προέρχεται η πρώτη ύλη. Αφορά κυρίως το πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα πιο σταθερό πλαίσιο για τον άνθρωπο που την παράγει.
Μια συμφωνία που αρχίζει πριν από τη σπορά
Για έναν αγρότη, η καλλιέργεια εμπεριέχει πάντοτε ένα σημαντικό στοιχείο αβεβαιότητας. Το κόστος παραγωγής, οι μεταβολές των τιμών, οι καιρικές συνθήκες και τελικά η διάθεση του προϊόντος αποτελούν παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το εισόδημά του.
Η λογική της συμβολαιακής καλλιέργειας επιχειρεί να περιορίσει ένα μέρος αυτής της αβεβαιότητας ήδη πριν μπει ο σπόρος στο χωράφι.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, οι συνεργαζόμενοι παραγωγοί έχουν πρόσβαση σε πιστοποιημένους σπόρους με πίστωση, ενώ έχει συμφωνηθεί εκ των προτέρων η απορρόφηση των εγκεκριμένων ποσοτήτων που ανταποκρίνονται στις απαιτούμενες προδιαγραφές.
Παράλληλα, προβλέπεται ελάχιστη εγγυημένη τιμή πριν από τη σπορά, με δυνατότητα προσαρμογής της προς τα πάνω σε περίπτωση που η αγορά κινηθεί υψηλότερα.
Έτσι, ο παραγωγός γνωρίζει εξαρχής ένα βασικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η καλλιέργειά του – ένα στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό σε μια περίοδο κατά την οποία η γεωργία καλείται να αντιμετωπίσει διαδοχικές οικονομικές και περιβαλλοντικές πιέσεις.
Η υποστήριξη, ωστόσο, συνεχίζεται και μετά τη σπορά. Ειδικά εκπαιδευμένα στελέχη πραγματοποιούν επιτόπιους δειγματοληπτικούς ελέγχους στα χωράφια, ενώ παρέχεται τεχνική καθοδήγηση για την ποιότητα της παραγωγής και την προστασία των καλλιεργειών. Παράλληλα, διοργανώνονται εκπαιδευτικά σεμινάρια και δίνεται στους αγρότες η δυνατότητα συμμετοχής στο πρόγραμμα πιστοποίησης του προϊόντος ως αποτέλεσμα ορθής και αειφόρου γεωργικής πρακτικής.
Περίπου 2.000 παραγωγοί και 19 νομοί
Στα χρόνια που έχουν περάσει από την έναρξη του προγράμματος, η συμβολαιακή καλλιέργεια κριθαριού έχει αποκτήσει σημαντική γεωγραφική έκταση.
Σήμερα στο πρόγραμμα συμμετέχουν περίπου 2.000 παραγωγοί από 19 νομούς της Ελλάδας, ενώ η Αθηναϊκή Ζυθοποιία προμηθεύτηκε κατά μέσο όρο περίπου 50.000 τόνους κριθαριού τον χρόνο κατά την τελευταία πενταετία.
Οι αριθμοί αυτοί αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όταν μεταφράζονται στη δραστηριότητα της ελληνικής περιφέρειας. Η καλλιέργεια δημιουργεί εισόδημα για τους παραγωγούς και τις οικογένειές τους, ενισχύοντας παράλληλα μια παραγωγική αλυσίδα που παραμένει εντός της χώρας.
Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνα κοινωνικής απόδοσης που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2021, για κάθε 1 ευρώ που επενδύθηκε στο Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας από την Αθηναϊκή Ζυθοποιία δημιουργήθηκαν 2,43 ευρώ κοινωνικής αξίας.
Όταν η επιστήμη συναντά το ελληνικό χωράφι
Η απόδοση ενός χωραφιού, βέβαια, δεν εξαρτάται μόνο από την οικονομική σταθερότητα. Καθοριστικό ρόλο παίζουν οι ποικιλίες που καλλιεργούνται, η προσαρμογή τους στις τοπικές συνθήκες και η συνεχής εξέλιξη των καλλιεργητικών πρακτικών.
Από το 2011, η Αθηναϊκή Ζυθοποιία συνεργάζεται με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών πάνω σε ζητήματα που αφορούν τη βελτιστοποίηση της καλλιέργειας κριθαριού στην Ελλάδα.
Από την έναρξη αυτής της συνεργασίας έως το 2023, μόνο μέσα από την επιλογή καλύτερων ποικιλιών, η απόδοση του κριθαριού στους πειραματικούς αγρούς αυξήθηκε κατά 50%.
Το επόμενο βήμα είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον: η ανάπτυξη νέων ποικιλιών που δημιουργούνται στην Ελλάδα και συνεπώς έχουν σχεδιαστεί ώστε να εμφανίζουν μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα στις ελληνικές εδαφοκλιματικές συνθήκες.
Οι πρώτες δύο ποικιλίες που προέκυψαν από αυτή την προσπάθεια έχουν ήδη εγγραφεί στον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών από το 2024 και βρίσκονται σε διαδικασία πολλαπλασιασμού, με στόχο να είναι διαθέσιμες στους παραγωγούς το 2028.
Σε μια εποχή όπου η κλιματική μεταβλητότητα αλλάζει σταδιακά τους κανόνες της γεωργικής παραγωγής, η ανάπτυξη ποικιλιών προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες συνθήκες της χώρας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό κομμάτι της προσπάθειας για μεγαλύτερη παραγωγικότητα και ανθεκτικότητα.
Η βιωσιμότητα περνά και από το χωράφι
Η έννοια της βιώσιμης παραγωγής δεν αρχίζει στη βιομηχανία. Ξεκινά ήδη από τον τρόπο με τον οποίο καλλιεργείται η πρώτη ύλη.
Από το 2018 εφαρμόζεται για την καλλιέργεια κριθαριού κώδικας αειφορικής διαχείρισης, ο οποίος επικαιροποιήθηκε το 2022 σύμφωνα με τις αρχές του διεθνούς Farm Sustainability Assessment.
Οι απαιτήσεις του καλύπτουν τόσο περιβαλλοντικά όσο και κοινωνικά κριτήρια, ενώ η εφαρμογή τους ελέγχεται κάθε χρόνο από ανεξάρτητο φορέα πιστοποίησης.
Το 2025, το πιστοποιημένο κριθάρι που προμηθεύτηκε η εταιρεία αντιστοιχούσε στο 95% της συνολικής ποσότητας.
Παράλληλα, η εκπαίδευση αποτελεί σταθερό κομμάτι του προγράμματος. Από το 2014 έχουν πραγματοποιηθεί δέκα εκπαιδευτικά σεμινάρια με περισσότερους από 500 συνεργαζόμενους παραγωγούς, πάνω σε θέματα που εκτείνονται από την ίδια την καλλιέργεια και την ασφαλή χρήση αγροχημικών έως τις νέες τεχνολογίες.
Από τη συμβολαιακή καλλιέργεια στην «Έξυπνη Σπορά»
Η σχέση που έχει δημιουργηθεί όλα αυτά τα χρόνια με τους παραγωγούς αποτέλεσε παράλληλα τη βάση για το επόμενο βήμα: την είσοδο της τεχνολογίας και των δεδομένων ακόμη πιο ενεργά στο χωράφι.
Η πρώτη φάση της «Έξυπνης Σποράς», της πλατφόρμας ευφυούς γεωργίας που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, έχει ήδη ολοκληρωθεί.
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε μετά τις καταστροφικές συνέπειες της κακοκαιρίας Daniel, αρχικά με έμφαση στη Θεσσαλία, και σήμερα αριθμεί 658 χρήστες και περίπου 30.000 καταγεγραμμένα στρέμματα.
Η πλατφόρμα αξιοποιεί δεδομένα από δορυφόρους, drones και αισθητήρες εδάφους, καθώς και αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να προσφέρει στους παραγωγούς πληροφορίες όπως προβλέψεις απόδοσης, υπολογισμό του αποτυπώματος άνθρακα και έγκαιρες ειδοποιήσεις για τις καλλιέργειες.
Η ελληνική διαδρομή της μπίρας
Μετά τη συγκομιδή, το ελληνικό κριθάρι συνεχίζει το ταξίδι του στα δύο ιδιόκτητα βυνοποιεία της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας, στη Θεσσαλονίκη και την Πάτρα, πριν καταλήξει στην παραγωγή της μπίρας.
Πρόκειται για μια καθετοποιημένη αλυσίδα που ξεκινά από τον σπόρο και το ελληνικό χωράφι, περνά από την έρευνα, την καλλιέργεια και τη βυνοποίηση και φτάνει τελικά στο ποτήρι του καταναλωτή. Και ίσως αυτή να είναι η λιγότερο ορατή πλευρά ενός προϊόντος που γνωρίζουμε καλά.
Πίσω από μια μπίρα που παράγεται στην Ελλάδα δεν βρίσκεται μόνο μια γραμμή παραγωγής. Υπάρχει μια ολόκληρη διαδρομή που αρχίζει μήνες νωρίτερα, όταν ένας παραγωγός ετοιμάζει το χωράφι του για τη νέα σπορά.
Σε αυτή τη διαδρομή, η συμβολαιακή καλλιέργεια μπορεί να λειτουργήσει ως κάτι περισσότερο από μια συμφωνία προμήθειας πρώτης ύλης: είναι ένας τρόπος να συνδεθούν η προβλεψιμότητα για τον παραγωγό, η επιστημονική γνώση, η καινοτομία και η βιώσιμη ανάπτυξη σε μια κοινή ελληνική παραγωγική αλυσίδα.
Πηγή: www.newsit.gr